4-Bob: Egalik Tizimini Tushunish (Understanding Ownership)

Egalik (Ownership) — bu Rust tilining eng o‘ziga xos va inqilobiy xususiyati bo‘lib, u dasturchiga Garbage Collector (axlat yig‘uvchi)siz xotira xavfsizligini ta’minlash imkonini beradi.

Xotira Boshqaruvi Tarixi

Dasturlash tillarida xotira (RAM) bilan ishlashning asosan ikkita usuli bor edi:

1. Garbage Collector (GC): Go, Java, Python, JavaScript kabi tillarda dastur orqa fonda xotirani doimiy kuzatib boradi va kerak bo‘lmagan joylarni tozalaydi. Kamchiligi: kutilmagan to‘xtashlar (stop-the-world pauses) va katta resurs sarfi.
2. Qo‘lda boshqarish (Manual Allocation): C va C++ kabi tillarda dasturchi malloc/free orqali xotirani o‘zi ajratadi va o‘zi bo‘shatadi. Kamchiligi: insoniy xatolar (Dangling Pointers, Double Free, Buffer Overflows, Use-After-Free) natijasida kiberxavfsizlik teshiklarining 70% dan ortig‘i aynan shu sababli kelib chiqadi.

Rust Yechimi: Egalik Qoidalari (Ownership Rules)

Rust uchinchi va mutlaqo yangi yo‘lni tanladi: Xotira kompilyatsiya vaqtida qat’iy qoidalar to‘plami asosida boshqariladi!

Kompilyator barcha qoidalarni dastur yig‘ilayotganda tekshiradi. Agar qoidalardan biri buzilsa, dastur hatto kompilyatsiya ham bo‘lmaydi!

Egalikning 3 ta Asosiy Qoidasi:

1. Rust da har bir qiymatning o‘z Egasi (Owner) bo‘ladi.
2. Bir vaqtning o‘zida faqat bitta Ega bo‘lishi mumkin.
3. Qachonki Ega o‘z ko‘rinish sohasidan (scope) chiqib ketsa, qiymat avtomatik ravishda xotiradan o‘chiriladi (drop qilinadi).

O‘zgaruvchilar Doirasi (Scope)

Ko‘rinish sohasi (scope) — bu dastur ichida o‘zgaruvchi amal qiladigan oraliqdir.

#![allow(unused)]
fn main() {
{                      // s bu yerda hali mavjud emas
    let s = "salom";   // s shu qatordan boshlab mavjud va faol

    // s bilan amallar bajaramiz
}                      // Bu blok tugadi! s ning umri tugadi va u xotiradan tozalandi
}

Keyingi darslarda biz Heap va Stack xotira turlari, Move semantikasi hamda Borrowing (Qarz olish) qanday ishlashini ko‘rib chiqamiz.